Voice acting in games: het is niet altijd feest. Je vraagt je soms af uit welke gure hoek een dure en hooggewaardeerde game als Far Cry 3 zulke stemacteurs vandaan heeft getrokken. Of waarom je in een game als Skyrim soms tegen vier NPC’s in één ruimte aanloopt die in het bezit blijken te zijn van verrassend gelijksoortige stembanden.
Maar toch: als een game géén voice acting heeft, is de kiet ook vaak te klein. Bij elke nieuwe editie van Zelda staat de helft van het gamejournaille te klagen over het feit dat er nog steeds geen stemacteurs aan te pas zijn gekomen. Want zulke stemmen zouden vanzelfsprekend bijdragen aan de immersie in en geloofwaardigheid van het spel.
Welnu: laatst kwam ik op GOG.com Little Big Adventure tegen. Er is geen spel uit mijn kinderjaren dat zo’n indruk achterliet als LBA. Het was mijn Twintigduizend mijlen onder zee; een groots, meeslepend jongensboek. Je speelt in LBA als Twinsen, een jonge kerel die door een met klonen regerende dictator in de cel is gezet omdat hij vreemde, profetische dromen heeft.
Ik had nog nooit zoiets spannends of donkers gelezen, laat staan gespeeld. In de eerste acte van LBA moet je uit het gevang ontsnappen en je een weg banen over het eiland waar je woont, dat nu een door klonen gedomineerde politiestaat is. Laat ik een speciale vermelding maken van de witte olifant-klonen die, zodra ze je zagen, je met hittezoekend projectiel konden insta-killen, waarna je weer terug in de lik belandde. God, wat was ik bang voor ze.
De toon die de game zette, kwam niet in de laatste plaats door de muziek, waar ik tot op de dag van vandaag geroerd door ben. Muziek is doorslaggevend voor de soort ervaring die je bij een film of game krijgt; iedereen die wel eens een horrorfilm op mute gezet heeft, weet wat ik bedoel. Muziek, zo leert de linguïstiek ons, maakt gebruik van een bepaald register: een bepaalde variëteit van een taal, die wordt ingezet voor een specifiek doel. Muziek is geen taal, nee – maar de instrumenten, toonsoort, en structuur zijn natuurlijk bepalend voor het gevoel dat een soundtrack oproept.
In dit geval was er voornamelijk een gevoel van melancholie en epiek. Zodra je op het titelscherm komt, zie je een kleine, varende boot op zee, vanuit kikkerperspectief. Je ziet daarnaast vooral de wijde, blauwe lucht boven die boot. Het beeld wordt begeleid door een trage, licht verdrietige synthesizermelodie – een register dat ik nog nooit met games geassocieerd had. Ook waren er de epische trompetten uit het nummer ‘The Quest’, dat je voor het eerst hoort als je van je eigen eiland ontsnapt bent en het avontuur pas écht begint. Terugkijkend deed LBA dat met zo weinig elementen: je loopt over een haven, een robot-kloon begeleidt je langs een stel bewakingspoortjes. Maar ik was er totaal door gegrepen, en dat komt door die muziek.
Enfin, twintig jaar later download ik dat spel weer. En zodra de introductie begint, schrik ik me kapot. Een duidelijk over-acterende stemacteur declameert het verhaal, daarbij zó ridicuul articulerend dat ik het hele verhaal niet meer hoor. Nu pas herinner ik me dat de geluidskaart die mijn vaders computer vroeger had, de stem die ik nu hoor niet af kon spelen.
Zodra het spel zelf begint, is er geen redden meer aan. Luister naar die stem van je bewaker. Luister naar je vrouw. Luister naar je buurman. En vooral: luister in al die fragmenten naar jezelf.
Alle spanning is acuut verdwenen. Ik had alle personages in mijn hoofd hetzelfde volwassen, serieuze register aangemeten als het verhaal en de muziek. Niets ervan. LBA is een kinderspel en de stemacteurs zijn als zodanig ingezet. Het ergste: er is geen echte manier om de stemmen uit te zetten. Ja, je kunt ze samen met alle andere geluidseffecten wegdraaien. En dat heb ik ook gedaan.
Zonder stemacteurs worden games een meer literaire ervaring. Eentje waarbij je het personage dat je speelt en de anderen die je tegenkomt voor een belangrijk deel zelf kunt inrichten. Die vrijheid is een groot goed. Mocht Nintendo ooit toegeven aan de tijd en Link van stembanden verschaffen, laat me die dan in godsnaam er weer uit kunnen trekken.
Door Tom van Nuenen.
