De capitulatie van Duitsland in 1945 betekende ook een klap voor de Duitse filmindustrie. De oorlogswond was nog vers en het land produceerde voornamelijk veilige, artistiek oninteressante films. In de jaren zestig stond een nieuwe generatie op die het aandurfde om het verleden te bevragen of te experimenteren met vorm en inhoud. Uit deze nieuwe lichting, kwamen grote namen voort zoals Rainer Werner Fassbinder (Die bittere Tränen der Petra von Kant), Wim Wenders (Der Himmel über Berlin) en Werner Herzog (Aguirre, der Zorn Gottes). Maar de groten van vroeger hebben de afgelopen jaren weinig stof doen opwaaien. Het carrièrehoogtepunt van Volker Schlöndorff, nog zo’n kopstuk van de Neuer Deutscher Film, lag in 1979, toen hij zowel een Oscar als een Gouden Palm kreeg voor Die Blechtrommel, naar het gelijknamige boek van Günter Grass. Is Schlöndorff vijfendertig jaar nadien nog relevant met zijn nieuwste film Diplomatie, een verfilming van het gelijknamige toneelstuk van Cyril Gely?
Het korte antwoord is nee, want Diplomatie is geen innovatieve film. Het is een klassieke verfilming van een toneelstuk, waarbij de filmische middelen hoofdzakelijk in dienst staan van het acteerwerk. Maar Schlöndorffs is niet meer de jongeling die eerst, met zijn medestanders, de Duitse oude cinema dood verklaarde. De ambitie en geldingsdrang is lager, maar dat neemt niet dat Schlöndorff een drama weet neer te zetten dat in zijn eenvoud voor de volle speelduur weet te boeien. Dit is in eerste plaats te danken aan de goede spelregie van de acteurs. Enerzijds is er Niels Arestrup in de rol van de plichtsgetrouwe generaal Dietrich von Choltitz, die behept is met de vernietiging van Parijs, een daad die eerder symbolisch dan strategisch is. Hij staat onder druk door de nieuw geïntroduceerde Sippenhaftwet: als hij deserteert, wordt niet alleen hij maar ook zijn familie geëxecuteerd. Arestrup speelt zijn rol als norse, anachronistische krijgsheer die niet opgewassen is tegen de vuiligheden van de moderne oorlogsvoering fraai ingetogen. Zijn tegenspeler is André Dussollier speelt met verve de Zweedse consul Raoul Nording, een wat guitiger personage die probeert op von Choltitz in te praten.
Het grootste gedeelte van de film speelt zich af in het kantoor van von Choltitz. Soms is er een kort uitstapje naar buiten, waar een handjevol Duitsers en Franse partizanen een strijd leveren, maar het zwaartepunt ligt op de discussies tussen de consul en de generaal. Waar de eerste scènes qua muziek en aankleding nog lijken te leiden naar een danserig historisch melodrama, wordt de toon nadien rustiger. Hoewel het gesprek gaat over grote dingen – de vernietiging van eeuwen aan cultuur, de afweging van duizenden doden tegenover je eigen geliefden – weet Schlöndorff overdreven pathetiek te vermijden. Hoewel de Holocaust en antisemitisme in de levens van beide mannen een rol speelt, wordt deze niet uitgebuit. Diplomatie is dan ook eerder een sterk geschreven, geacteerd en geregisseerd psychopolitiek drama dan een oorlogsfilm.
